KDV İADE İŞLEMLERİNDE KARŞIT İNCELEME

KDV İADE İŞLEMLERİNDE KARŞIT İNCELEME[1]

SEYHAN KANDEMİR

LEBİP YALKIN MEVZUAT DERGİSİ

Ocak 2015 Sayı 133

ÖZET

Serbest Muhasebecilik, Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu Genel Tebliğlerinde karşıt incelemede amacın tasdike konu işlemin gerçek mahiyetinin ortaya çıkarılmasını sağlamak olduğu belirtildikten sonra katma değer vergisi iadesi işlemlerinde karşıt incelemenin amacının iade ya da mahsup edilecek katma değer vergisi tutarını doğru olarak belirlemek olduğu açıklanmıştır. Alt mükelleflerin iade ya da mahsup edilecek katma değer vergisi tutarı ile ilgili olmayan işlemlerin doğruluğunun araştırılması karşıt incelemenin kapsamı dışında yer almaktadır. Katma değer vergisi iadesi tasdik işlemlerinde indirilecek katma değer vergisinin % 80 veya daha fazlasına tekabül eden mal ve hizmet alımları ile ilgili karşıt incelemelerin yapılması zorunludur. Katma değer vergisi iadesi talebinde bulunan mükelleflerin beyannamelerinde yer alan iade edilecek katma değer vergisinin iadenin talep edildiği dönemden önceki dönemlerden de kaynaklanması halinde karşıt incelemelerin bu tutarları da kapsayacak şekilde yapılması gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

Karşıt İnceleme – Teyit Yazısı – Bilgi İsteme – Alt Firma

1- GİRİŞ

Tasdik kavramı “Yeminli Mali Müşavirlerin Tasdik Edecekleri Belgeler, Tasdik Konuları, Tasdike İlişkin Usul ve Esaslar Hakkındaki Yönetmelik”in[2] 4 üncü maddesinin ilk fıkrasında, “Gerçek veya tüzel kişilerin veya bunların teşebbüs ve işletmelerinin yeminli mali müşavirlerce denetleme ilke ve standartlarına göre uygunluk yönünden incelenmesi, bu inceleme sonuçlarına dayanılarak tasdik kapsamına giren konuların ve belgelerin gerçeği yansıtıp yansıtmadığının imza ve mühür kullanmak suretiyle tespiti ve rapora bağlanması” şeklinde tanımlanmıştır.

Yönetmeliğin 14 üncü maddesinde yeminli mali müşavirlerin tasdik konusu ve kapsamı ile ilgili yeterli miktarda güvenilir kanıtları toplamak zorunda oldukları belirtilmiş, “Denetim Teknikleri” başlıklı 15 inci maddesinin (d) bendinde ise işletme kayıtlarında yer alan hususların ilgili üçüncü şahıslar nezdindeki defter ve belgeler üzerinde araştırılarak tespit edilmesi de denetim teknikleri arasında sayılmıştır.

213 sayılı Vergi Usul Kanununun[3] 256 ncı maddesinde;

“Geçen maddelerde yazılı gerçek ve tüzel kişiler ile mükerrer 257 nci madde ile getirilen zorunluluklara tabi olanlar, muhafaza etmek zorunda oldukları her türlü defter, belge ve karneler ile vermek zorunda bulundukları bilgilere ilişkin mikro fiş, mikro film, manyetik teyp, disket ve benzeri ortamlardaki kayıtlarını ve bu kayıtlara erişim veya kayıtları okunabilir hale getirmek için gerekli tüm bilgi ve şifreleri muhafaza süresi içerisinde yetkili makam ve memurların talebi üzerine ibraz ve inceleme için arz etmek zorundadırlar. Bu zorunluluk Maliye Bakanlığınca belirlenecek usule uygun olarak, tasdike konu hesap ve işlemlerin doğrulanması için gerekli kayıt ve belgelerle sınırlı olmak üzere, bu hesap ve işlemlere doğrudan ya da silsile yoluyla taraf olanlara, defter ve belgelerinin tetkiki amacıyla yeminli mali müşavirler tarafından yapılan talepler için de geçerlidir.”

hükmüne yer verilmiştir.

Bu çerçevede, yeminli mali müşavirler mükelleflerin tasdik kapsamına giren işlemlerinin gerçeği yansıtıp yansıtmadığının tespiti için gerekli mükelleflerin tasdik kapsamına giren işlemlerinin gerçeği yansıtıp yansıtmadığının tespitini, ilgili üçüncü kişiler nezdindeki defter ve belgeler üzerinden araştırma yapmak suretiyle bu konudaki yetkilerini kullanabilecekler ve uygulayacakları bu denetim tekniği ile yükümlülüklerini yerine getirebileceklerdir. Buna göre, yeminli mali müşavirlerin hem tam tasdik işlemleri için hem de KDV iadesi tasdik işlemleri için karşıt inceleme yapmaları gerekmektedir.

2- KARŞIT İNCELEME YAPILMASINDAKİ AMAÇ

Karşıt incelemeler kural olarak tasdik işlemini yapan yeminli mali müşavir tarafından yerine getirilecektir. Ancak, nezdinde karşıt inceleme yapılacak mükellefin yeminli mali müşavir ile süresinde düzenlenmiş tam tasdik özleşmesinin bulunduğu hallerde karşıt incelemelerin teyit yazısı alınması suretiyle yapılması da mümkündür.

27 Seri No.lu SMMM ve YMM Kanunu Genel Tebliği’nin[4] (II-2) bölümünde yapılan açıklamaya göre karşıt inceleme yapılmasındaki amaç; tasdike konu işlemin gerçek mahiyetinin ortaya çıkarılmasının sağlanmasıdır. KDV iadesi işlemlerinde karşıt incelemenin amacı, iade ya da mahsup edilecek KDV tutarının doğru olarak belirlenmesidir.

3- KDV İADESİ İŞLEMLERİNDE KARŞIT İNCELEME

3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 32 nci maddesi kapsamındaki iade hakkı doğuran işlemler ile Kanunun 9 ve 29 uncu maddelerine istinaden yapılan işlemlerden doğan iade talepleriyle ilgili olarak yeminli mali müşavirler tarafından düzenlenerek vergi dairesine ibraz edilecek olan KDV iadesi tasdik raporlarında talep edilen katma değer vergisinin doğruluğunun tespiti amacıyla yapılan alt firma incelemelerine ilişkin karşıt incelemelerde uyulması gereken usul ve esaslara ilişkin düzenlemelere 20, 27, 29, 34 ve 41 Seri No.lu Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu Genel Tebliğlerinde yer verilmiş olup, 01/01/2014 tarihinden itibaren düzenlenecek belgelerde KDV hariç 21.000 TL, 01/01/2015 tarihinden itibaren düzenlenecek belgelerde ise KDV hariç 23.000 TL olarak belirlenmiş tutarın üzerindeki zorunlu karşıt inceleme kapsamındaki mal ve hizmet alımlarının (%80) ve fazlasını karşılayacak şekilde karşıt incelemenin yapılmış ve yapılan karşıt inceleme safhalarının raporda açıklanmış olması şarttır.

(%80)’lik karşıt inceleme zorunluluğundan anlaşılması gereken, iade talep eden mükellefin ilgili dönem indirilecek katma değer vergisi ile birlikte (iade talebine ilişkin geçmiş dönem yüklenimleri dahil) yüklenilen KDV’nin de asgari (%80)’inin incelenmesidir.

Diğer taraftan, düzenli olarak her dönem yeminli mali müşavir tasdik raporu ile ya da inceleme sonucu katma değer vergisi iadesi alan mükelleflerde önceki dönemleri incelenmiş olacağından tekrar inceleme yapılmasına ihtiyaç olmadığı açıktır.

4. KARŞIT İNCELEMENİN YAPILACAĞI AŞAMALAR

Tasdike konu işlemin gerçek mahiyetinin ortaya çıkarılması incelenen işlemin özelliğine, kullanılan yönteme ve mükelleflere göre farklılık göstermektedir. Bu nedenle, bu konudaki sorumluluk yeminli mali müşavire ait olmak üzere karşıt incelemenin hangi aşamaya kadar yapılacağına kural olarak incelemeyi yapan yeminli mali müşavir karar verecektir. Bununla birlikte, KDV iadesi tasdik işlemlerinde yeminli mali müşavirler en az işlemlerini tasdik ettikleri mükellefe mal veya hizmet satan mükelleflerin kayıtlarına inip gerekli karşıt incelemeyi yapmakla yükümlüdürler. Yeminli mali müşavirlerin müteselsil sorumluluk, disiplin hükümleri ve diğer yaptırımlarla karşılaşmamaları açısından karşıt incelemeler konusunda gerekli titizliği göstermeleri ve gerektiği kadar alt kademeye inerek inceleme yapmaları gerekmektedir.

Sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge düzenlenmesi veya kullanılması ihtimalinin bulunduğu haller ile benzeri diğer şüpheli durumlarda yeminli mali müşavirler herhangi bir kademe sınırlaması olmaksızın işlemin gerçek mahiyetini ortaya çıkarıncaya kadar alt kademelere ineceklerdir.

İhracat teslimleri ve ihraç kaydıyla yapılan teslimlerden doğan katma değer vergisi iadeleriyle, Türkiye’de ikamet etmeyen yolculara yapılan satışlarla ilgili katma değer vergisi iadelerinde yeminli mali müşavirlerce düzenlenecek tasdik raporlarında karşıt incelemelerin, ihracata konu mal ve hizmetin imalatçısı (üreticisi) konumundaki alt mükelleflerin bir alt kademesine kadar yapılması zorunlu olup, bu iadeler dışında kalan diğer iade işlemlerinde ise bu konudaki sorumluluk kendilerine ait olmak üzere en az işlemlerini tasdik ettikleri mükellefe mal veya hizmet satan mükelleflerin kayıtlarına inilmesi suretiyle karşıt inceleme yapılması mümkün bulunmaktadır. Ancak, ithal edildikten sonra Katma Değer Vergisi Kanununun 11 inci maddesi kapsamında ihraç edilen ürünlerde söz konusu malı ithal eden firmanın kayıtlarına inilmesi yeterli olacaktır.

Alt firmalar nezdinde yapılacak karşıt incelemelerin ihraç konusu mal ve hizmetlere ilişkin girdilerle sınırlı tutulması gerekmektedir. Diğer bir ifadeyle, ihraç edilen mal dışındaki alımlara ilişkin (iade talebine konu olmayan alımlara ilişkin) karşıt inceleme yapılması zorunluluğu bulunmamaktadır. Karşıt inceleme yapma zorunluluğu bulunmayan bu tutarların doğruluğu, karşıt inceleme dışında başkaca yöntemlerle yeminli mali müşavirce araştırılacak ve düzenlenecek tasdik raporunda buna ilişkin açıklama yapılacaktır. Bununla birlikte karşıt incelemenin her safhasında, nezdinde karşıt inceleme yapılan firmanın indirilecek KDV’sinin %80’ine tekabül eden mal ve hizmetlere ilişkin karşıt inceleme yapılması zorunluluğu bulunmamaktadır.[5]

 5. KARŞIT İNCELEME TUTANAKLARI

Karşıt inceleme sonuçları düzenlenecek bir tutanakla tespit edilir. Tutanakta yeminli mali müşavirin imzası ve mührü, nezdinde karşıt inceleme yapılan mükellefin veya yetkili temsilcisinin imzası bulunur. Nezdinde karşıt inceleme yapılan mükellef; vergi beyannamelerinin serbest muhasebeci ve serbest muhasebeci mali müşavirlerce imzalanmasına ilişkin mevzuat uyarınca beyannamelerini imzalatmakla yükümlü ise tutanağın serbest muhasebeci veya serbest muhasebeci mali müşavir tarafından da imzalanması ihtiyaridir.

Teyit yazıları teyidi veren yeminli mali müşavir tarafından imza ve mühür ile onaylanacaktır.

İadesi talep edilen katma değer vergisinin doğruluğunu tespit etmek için yeminli mali müşavirlerce yapılacak alt kademe incelemelerine ilişkin açıklamalara tasdik raporunda yer verilecek, yapılan karşıt incelemelerin safhaları belirtilecektir.

Karşıt inceleme tutanakları tasdik raporuna eklenecektir. Ancak, tutanak sayısının fazla olması durumunda, en yüksek tutarlı faturaları içeren asgari 10 adet inceleme tutanağının rapora eklenmesi, incelemeye yetkili elemanlarca talep edilmesi halinde ibrazı şartıyla diğer tutanakların ise tasdik işlemini yapan yeminli mali müşavirlerce muhafaza edilmesi mümkün bulunmaktadır.

En yüksek 10 alım ifadesinden, iade talebinde bulunan mükelleflerin ilgili dönemdeki en yüksek tutarlı 10 alımına ilişkin (fatura) bilgilerinin anlaşılması gerekmekte olup, düzenlenecek karşıt inceleme raporuna eklenecek karşıt inceleme tutanakları, aynı mükelleften de olsa, en yüksek 10 alıma ilişkin bilgileri içeren tutanakların eklenmesi yeterli olacaktır.

Tedarikçi ihracatçılarda da prensip itibarıyla en büyük mal alımlarına ilişkin 10 adet tutanak aranılacaktır. Ancak hazır mal alınan firma sayısının 10’dan az olması halinde tedarikçi ihracatçının bir altındaki hazır mal alımlarının hepsine ilişkin karşıt inceleme tutanaklarının rapora eklenmesi gerekmektedir. Şu kadar ki, satın alınan hazır mal tutarları ilgili genel tebliğde belirlenen karşıt inceleme yapma zorunluluğu limitinin altında ise mal ve hizmet alışlarının (%80)’ine tekabül eden tutanağın eklenmesi yeterlidir.

6. KARŞIT İNCELEME YAPILMASININ ZORUNLU OLMADIĞI HALLER

6.1. “Karşıt İnceleme Yapılmasının Zorunlu Olmadığı Haller”, 27 Seri No’lu Tebliğde açıklanmış olup, mal ve hizmet alımları ile ilgili KDV hariç tutarı 21.000 TL’yi aşmayan belgeler için karşıt inceleme yapılması zorunlu değildir.

6.2. İndirilecek KDV’nin üçte biri veya daha fazlasının karşıt inceleme zorunluluğu kapsamı dışında bırakılan mal veya hizmet alımlarından kaynakladığı hallerde karşıt inceleme zorunluluğu kapsamı dışında bırakılan mal ve hizmet alımları ile ilgili indirilecek KDV’nin yarısına tekabül eden mal ve hizmet alımları ile ilgili karşıt inceleme yapılması yeterli olacaktır. Ancak, bir aylık dönemde bir mükelleften alınan mal ve hizmet alımlarının toplamının karşıt inceleme yapılması zorunluluğu dışında bırakılan tutarın 3 katını aşması halinde anılan mükellef nezdinde karşıt inceleme yapılması gerekir. Bu durumda karşıt inceleme kapsamındaki mal ve hizmet alımlarına ilişkin karşıt incelemelerle (%80) oranının sağlanması ile yetinilmesi mümkün bulunmaktadır. Şu kadar ki, karşıt inceleme kapsamında bulunan mal ve hizmet alımları tutarı ile (%80) oranına ulaşılamadığı hallerde bu oranın sağlanıp sağlanmadığı dikkate alınmayacaktır.

6.3. Genel ve katma bütçeli idarelerden, belediyelerden ve il özel idarelerinden veya en az (%51) ya da daha fazla hissesi bu kurumlara ait olan kuruluşlardan yapılan mal ve hizmet alımları için karşıt inceleme yapılması zorunlu değildir.

34 Seri No.lu SM, SMMM VE YMM Kanunu Genel Tebliği’nin[6] (B) Bölümünde “….Ancak, yeminli mali müşavirlerce katma değer vergisi iadesi tasdik işlemlerinde mal ve hizmet alımlarına ilişkin olarak yapılan karşıt incelemelerle (karşıt inceleme zorunluluğu kapsamı dışında bırakılan kurum ve kuruluşlardan yapılan mal ve hizmet alımları toplamı dahil) %80 oranına ulaşılması yeterli olacaktır. Bu durumda, kalan %20′ lik kısım içerisinde belli miktarı aşması nedeniyle karşıt inceleme yapılması zorunluluğu bulunan belgeler mevcut olsa bile, sorumluluk yeminli mali müşavire ait olmak üzere, %80 oranı ile yetinilmesi mümkün bulunmaktadır.” denilmektedir.

6.4. Özelleştirilen kamu kuruluşlarından yapılan elektrik, telefon ve doğal gaz alımlarına ilişkin belgeler ile ilgili karşıt inceleme yapılması da zorunlu değildir. Yapılan karşıt incelemeler ile ilgili (%80) oranının hesaplanmasında karşıt inceleme zorunluluğu kapsamı dışında bırakılan kurum ve kuruluşlardan yapılan mal ve hizmet alımlarına ilişkin KDV de dikkate alınacaktır.

Öte yandan, katma değer vergisi iadesi talebinde bulunan mükelleflerin beyannamelerinde yer alan iade edilecek katma değer vergisinin iadenin talep edildiği dönemden önceki dönemlerden de kaynaklanması halinde karşıt incelemelerin bu tutarları da kapsayacak şekilde yapılması zorunludur. Buradan yüklenilen KDV tutarının da (%80) inin karşıt incelemesinin yapılması gerektiği anlaşılmalıdır. Düzenli olarak her dönem yeminli mali müşavir tasdik raporu ile ya da inceleme sonucu katma değer vergisi iadesi alan mükelleflerde önceki dönemler incelenmiş olacağından tekrar inceleme yapılmasına ihtiyaç olmadığı açıktır.

Örnek: Uluslararası nakliyecilik yapan (A)’nın Ocak/2014 dönemine ilişkin indirilecek KDV miktarı 1.000.000 liradır. İndirilecek KDV’nin 400.000 lirası belge tutarı 21.000 liradan yüksek, 500.000 lirası ise 21.000 lira ve daha düşük olan, 100.000 lirası kamu kurumundan yapılan mal veya hizmet alımlarına ilişkindir.

Örnekte karşıt inceleme zorunluluğu kapsamı dışında bırakılan mal veya hizmet alımlarından kaynaklanan indirilecek KDV (500.000 lira), toplam indirilecek KDV’nin (1.000.000 lira) üçte birinden daha fazladır. Kamu kurumundan yapılan alımlar (100.000 lira) ile ilgili olarak karşıt inceleme yapılmayacak olup bu alımlar (%80) oranının karşılanmasında karşıt incelemesi yapılmış alım olarak kabul edilecektir.

Bu durumda kamu kurumlarından olan alımlar ile belge tutarı 21.000 liradan yüksek olan alımların toplamı (%80) oranını karşılamaya yetmediğinden 21.000 lira üzerindeki alımların tamamı ile belge tutarı 21.000 lira ve daha düşük olan mal veya hizmet alımlarından kaynaklanan indirilecek KDV’nin yarısının (500.000/2=250.000) karşıt inceleme yoluyla doğruluğunun araştırılması gerekir. Neticede karşıt incelemesi yapılmış sayılan mal ve hizmet alışlarına ilişkin KDV tutarı toplamı (100.000+400.000+250.000=)750.000 lira olacaktır. Bu tutar indirilecek KDV toplamının %80’nin altında kalmış olması herhangi bir sorun teşkil etmeyecektir.

7. KARŞIT İNCELEME TUTANAK ÖRNEKLERİNİN BAŞKA RAPORLARA EKLENMESİ

Karşıt inceleme tutanaklarının asıllarının tasdik raporuna eklenmesi gerekmekle birlikte, tutanak asıllarının başka tasdik raporlarına eklenmiş olması vb. hallerde söz konusu tutanakların onaylı örneklerinin rapora eklenmesi de mümkündür.

YMM’ler tarafından düzenlenen karşıt inceleme tutanaklarında; karşıt incelemeyi yapan yeminli mali müşavirin sözleşmeli olduğu mükellefe ait bilgiler (adı-soyadı veya unvanı, adresi, vergi dairesi ve vergi kimlik numarası) söz konusu tutanakların asli ve zorunlu unsurlarından olduğundan, bu mükellefle ilgili olarak tasdik sözleşmesine bağlı konuda düzenlenmiş olan karşıt inceleme tutanağının, daha sonra aynı sözleşme kapsamında aynı vergi dairesine ibraz edilecek müteakip dönem tasdik raporları için (onaylanmak kaydıyla) kullanılması mümkün bulunmaktadır. Bu durumda, onaylanacak karşıt inceleme tutanağına “tutanağın aslı (X) dönemi tasdik raporu ekinde sunulmuştur” şerhine yer verilmesi gerektiği tabiidir.

Ancak, tasdik sözleşmesinin tarafı olan mükellef için düzenlenecek tasdik raporu ile ilgili olarak; YMM’nin tasdik hizmeti verdiği mükellefe mal veya hizmet tesliminde bulunan alt mükellefler nezdinde yaptığı inceleme sonucu düzenlediği karşıt inceleme tutanağını çoğaltmak suretiyle, bu tutanağın örneğini tasdik raporu düzenleyeceği başka bir mükellef için kullanması veya aynı mükellef için de olsa farklı sözleşmeler için kullanması mümkün değildir.

8. YAZILI TEYİT ALMAK SURETİYLE KARŞIT İNCELEME

Süresinde tam tasdik sözleşmesi düzenlemiş mükellefler nezdinde KDV iadesi dolayısıyla yapılacak karşıt incelemelerin, bu mükelleflerin yeminli mali müşavirlerinden teyit yazısı alınması suretiyle yapılması da mümkündür. Ancak, süresinde tam tasdik sözleşmesi düzenleyen mükelleflerin yeminli mali müşavirlerinin teyit vermek istememesi halinde bu mükellefler nezdindeki karşıt inceleme tasdik işlemini yapan yeminli mali müşavir tarafından yerine getirilecektir.

Süresi geçtikten sonra tam tasdik sözleşmesi düzenleyen mükellefler nezdindeki karşıt incelemeler de tasdik işlemini yapan yeminli mali müşavirler tarafından yapılacaktır.

8.1. Teyit Alınması Halinde Yeminli Mali Müşavirlerin Sorumluluğu

Teyit veren yeminli mali müşavirler verdikleri teyit yazısındaki bilgilerin doğruluğundan genel hükümler uyarınca sorumludurlar.

Teyit alan yeminli mali müşavirler aldıkları teyit yazılarındaki bilgileri titiz bir şekilde kontrol etmekle yükümlüdürler. Teyit yazılarındaki bilgilerin birbiriyle veya teyidi isteyen yeminli mali müşavirin elindeki bilgi ve belgelerle uyumlu olmadığı hallerde veya tereddüt uyandıran sair hallerde teyit yazıları işleme konulmadan önce gerekli araştırmalar yapılacaktır. Yapılan araştırmalar neticesinde teyit yazısı ile ilgili uyumsuzluklar ve tereddütler giderildiği taktirde teyit yazısı işleme konulabilecektir.

Gerçeğe aykırı düzenlenmiş ya da eksik bilgi içeren teyit yazılarını gerekli kontrolleri yapmadan işleme koyan yeminli mali müşavirler doğacak sonuçlardan sorumlu olacaklardır. Öte yandan, karşıt incelemelerin bizzat incelemeyi yapan yeminli mali müşavir tarafından yapıldığı hallerde tutanaktaki bilgilerden anılan yeminli mali müşavirin sorumlu olacağı tabiidir.

Karşıt incelemenin teyit yazısı alınmak suretiyle yapıldığı hallerde teyit alan ve teyit veren yeminli mali müşavirlerin karşıt inceleme yapma konusundaki sorumlulukları aşağıdaki şekilde belirlenmiştir. Yeminli mali müşavirler teyit vermek amacıyla yaptıkları karşıt incelemelerde işlemlerini tasdik ettikleri mükellefe mal veya hizmet satan mükellefler nezdinde inceleme yapmakla yükümlü olacaklardır.

Daha alt kademelerdeki incelemeler, teyit isteyen yeminli mali müşavir tarafından yapılacaktır. Bununla birlikte, yeminli mali müşavirlerin kendi aralarında anlaşmaları halinde söz konusu alt kademe incelemelerinin de teyidi veren yeminli mali müşavir tarafından yapılması mümkün bulunmaktadır. Bu takdirde yapılan karşıt inceleme ile ilgili sorumluluk incelemeyi yapan yeminli mali müşavire ait olacaktır.

Örnek: Yeminli mali müşavir (X) mükellef (A) ile ihracat istisnasından kaynaklanan KDV iadesi için tasdik sözleşmesi düzenlemiştir. (A) mal ve hizmet alımlarını (B), (C) ve (D)’den gerçekleştirmiştir. (D)’nin yeminli mali müşavir (Y) ile süresinde düzenlenmiş tam tasdik sözleşmesi bulunmaktadır.

Bu örnekte yeminli mali müşavir (Y), yeminli mali müşavir (X)’e teyit verirken bu teyit amacıyla (D)’nin mal ve hizmet satın aldığı mükellefler nezdinde gerekli karşıt incelemeyi yapmakla yükümlüdür. Eğer, örneğin (D) mal ve hizmet alımını (E)’den gerçekleştirmiş ise (E) nezdindeki karşıt inceleme yeminli mali müşavir (Y) tarafından yapılacaktır. Ancak, (E)’ye mal ve hizmet satanlar nezdindeki karşıt incelemelerin yeminli mali müşavir (X) tarafından yapılması gerekmektedir. Bununla birlikte, yeminli mali müşavirler (X) ve (Y)’nin kendi aralarında anlaşmaları halinde sözkonusu incelemenin yeminli mali müşavir (Y) tarafından yapılması da mümkündür. Bu taktirde teyit yazısında bu hususa açıklık getirilmesi gerekir. Öte yandan, örnekte (E) ve (E)’ye mal ve hizmet satanların süresinde düzenlenmiş tam tasdik sözleşmeleri bulunuyor ise yukarıda açıklanan esaslara göre anılan mükelleflerin yeminli mali müşavirlerinden de teyit alınabileceği tabiidir.

Diğer taraftan, yeminli mali müşavirlerin tam tasdik kapsamında yapacakları karşıt incelemelerde daha önce belirtilen esaslara uymaları, teyit amacıyla yaptıkları karşıt incelemeler ile yetinmemeleri gerekmektedir. Yukarıdaki örnekte yeminli mali müşavir (Y)’nin, yeminli mali müşavir (X)’e teyit vermek için (D)’ye mal ve hizmet satanlar nezdinde karşıt inceleme yapması yeterli olacaktır. Ancak, (D)’nin işlemlerini tasdik ederken (D)’ye mal ve hizmet satanlar nezdinde karşıt inceleme yapması yeterli olmayabilecektir. Daha önce de belirtildiği üzere, hangi kademeye kadar karşıt inceleme yapılacağına yeminli mali müşavir sorumluluğunu üstlenmek suretiyle kendisi karar verecektir.

9. KARŞIT İNCELEME TUTANAKLARINDA VE TEYİT YAZILARINDA YER ALMASI ZORUNLU BİLGİLER

Karşıt inceleme tutanaklarında ve teyit yazılarında aşağıdaki asgari bilgilerin yer alması zorunludur.

• Karşıt inceleme yapan yeminli mali müşavirin adı-soyadı, bağlı olduğu oda ve vergi dairesi, mühür ve sicil numarası, vergi kimlik numarası, adresi, telefon ve faks numarası ve gerekli görülen diğer bilgiler.
• Karşıt inceleme yapan yeminli mali müşavirin sözleşmeli olduğu mükellefin adı-soyadı veya unvanı, adresi, vergi dairesi ve vergi kimlik numarası.
• Karşıt inceleme konusu belge veya belgeleri düzenleyen mükellefin adı-soyadı veya unvanı ile vergi dairesi, vergi kimlik numarası ve karşıt incelemenin yapıldığı tarihteki açık adresi.
• Karşıt inceleme konusu belge veya belgeleri düzenleyen mükellefin ilgili yıla ilişkin yasal defterlerinin onay bilgileri.
• Teyit verilen hallerde, teyit isteyen yeminli mali müşavir ile ilgili yukarıda ilk sırada belirtilen bilgilerin yanı sıra, teyit yazısını düzenleyen yeminli mali müşavirin adı-soyadı, bağlı bulunduğu oda ve vergi dairesi, vergi kimlik numarası, mühür ve sicil numarası, adresi, telefon ve faks numarası.
• Karşıt inceleme konusu belge veya belgeleri düzenleyen bir tüzel kişilik ise kanuni temsilcileri ve hisse çoğunluğuna sahip ortakları hakkında yeterli bilgi.
• Teyit veren yeminli mali müşavirin mükellefi ile yaptığı tasdik sözleşmesinin yıl, ay ve gün içeren tarihi.
• Karşıt inceleme konusu belgeye ilişkin olarak, belgeyi düzenleyen mükellefin defterindeki yevmiye kaydının tarih ve numarası (Yevmiye kaydının yapılmadığı hallerde bu husus tutanakta belirtilecektir).
• Karşıt incelemeye konu belge veya belgelerin düzenlendiği dönemle ilgili olarak bu belgeleri düzenleyen mükellefin KDV beyanları hakkında bilgi (teslim ve hizmet tutarı, istisna tutarı, KDV matrahı, hesaplanan katma değer vergisi tutarı, ödenecek/sonraki döneme devreden katma değer vergisi tutarı, tahakkuk fişinin tarih ve numarası).
• Nezdinde karşıt inceleme yapılan mükellefin “bir önceki dönemine” ilişkin olarak bir üst paragrafta belirtilen bilgiler.
• Nezdinde karşıt inceleme yapılan mükellefin malları (imalatçılarda hammaddeyi) tedarik ettiği alt firmalara ilişkin bilgiler (malın veya hammaddenin satın alındığı kişinin adı-soyadı veya unvanı, bağlı olduğu vergi dairesi ve vergi kimlik numarası, malın KDV dahil toplam bedeli, düzenlenen belgenin tarih ve numarası.) (mal veya hammadde alımlarının çok sayıda kişiden yapıldığı hallerde en yüksek 10 alıma ilişkin bilgilerin verilmesi yeterli olacaktır).
• Mal veya hizmet bedelinin ödenme şekline ve ödemeye ilişkin bilgi.
• Nezdinde karşıt inceleme yapılan mükellef, faturada yer alan malın imalatçısı ise bağlı bulunduğu sanayi odası ve sicil numarası.
• Karşıt incelemeye konu faturanın düzenlendiği dönemde, faturayı düzenleyen mükellefin muhtasar beyannamesine göre çalıştırılan işçi sayısı, ücret ödemelerinin tutarı ve muhtasar beyannamenin verildiği vergi dairesi hakkında bilgi.

Karşıt inceleme yapma zorunluluğu bulunmayan tutarlardaki mal ve hizmet alımları ile ilgili olarak karşıt inceleme yapılması gereken hallerde bu karşıt incelemeler ile ilgili tutanaklar gerektiğinde rapora eklenecek ve düzenlenen listede bu alımlara da yer verilecektir.

10.- VERGİ DAİRELERİNDEN BİLGİ İSTENMESİ

Yeminli mali müşavirler tasdik hizmeti verdikleri mükellefler ve bu mükelleflerin ticari ilişkide bulunduğu üçüncü kişiler ile ilgili olarak vergi dairelerinden bilgi isteyebilirler.

Bilgi isteme yazılarında aşağıdaki hususların yer alması gerekir.

• Yeminli mali müşavirin adı-soyadı, bağlı olduğu oda ve vergi dairesi, vergi kimlik numarası, mühür ve sicil numarası, adresi, telefon ve faks numarası
• Yeminli mali müşavirin tasdik hizmeti verdiği mükellefin adı-soyadı veya unvanı, bağlı olduğu vergi dairesi, vergi kimlik numarası, adresi, telefon ve faks numarası.
• Tasdik sözleşmesinin türü, tarihi ve sayısı.
• Hakkında bilgi talep edilen mükellefin adı-soyadı veya unvanı, vergi kimlik numarası ve adresi.

Bilgi isteme yazılarında, hakkında bilgi istenen mükellefin tasdik hizmeti verilen mükellef ile bağlantısı ve bilgi istenen konu açıklıkla belirtilecektir.

Vergi dairelerinden bu şekilde elde edilen bilgilerin gizliliğine dikkat edilmesi yasal bir zorunluluktur. Bu zorunluluğa uyulmaması halinde ilgili mevzuat uyarınca gerekli işlemin yapılacağı tabiidir.

Yeminli mali müşavirlerin yukarıdaki esaslara uygun yazılı bilgi talepleri 15 iş günü içerisinde yerine getirilecektir.

Vergi daireleri; yeminli mali müşavirlerin tasdik hizmeti verdiği mükelleflerin veya verilen tasdik hizmetleri ile ilgili olarak mükelleflerin ticari ilişkide bulunduğu üçüncü kişilerle ilgili olarak yazı ile yapacakları bilgi isteme taleplerini yerine getireceklerdir.

Bu düzenleme çerçevesinde yeminli mali müşavirlerin, vergi dairelerinde bulunmayan veya karşıt inceleme yoluyla elde edilebilecek türden bilgileri vergi dairelerinden talep etmeleri söz konusu olmayacaktır.

Yeminli mali müşavirler vergi dairelerinden sadece, vergi dairelerinde mevcut ve elde edilmek için harici bir araştırmayı gerektirmeyen bilgileri talep edebileceklerdir. Harici araştırmayı ve özellikle karşıt incelemeyi gerektiren bilgilerin vergi dairelerince yeminli mali müşavirlere sağlanması talep edilemeyecektir. Bu tür bilgiler karşıt inceleme yoluyla tasdik hizmetini sunan yeminli mali müşavirlerce elde edilecektir.

11. YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLERDEN BİLGİ İSTENMESİ

27 Sıra No.lu Serbest Muhasebecilik, Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu Genel Tebliğinin, teyit alınması suretiyle karşıt inceleme yapılması konusundaki düzenlemeleri saklı kalmak üzere, yeminli mali müşavirler; tasdik hizmeti verdikleri mükelleflerin doğrudan ya da silsile yoluyla ticari ilişkide bulunduğu kişiler ile ilgili olarak varsa bu kişilere tam tasdik hizmeti veren diğer yeminli mali müşavirlerden bilgi isteyebilirler. Bilgi tam tasdik hizmeti veren yeminli mali müşavirlerden istenebilecektir.

Bilgi istemlerinin tasdik konusu ile sınırlı olması ve yeminli mali müşavirin tasdik hizmeti verdiği mükellef ile hakkında bilgi istenen mükellef arasındaki ticari ilişki ile doğrudan bağlantılı olması gerekir.

Kendisinden bilgi istenen yeminli mali müşavirler tam tasdik hizmeti verdikleri mükelleflere ilişkin olarak yukarıda belirtilen nitelikte ve harici bir araştırmayı gerektirmeyen bilgileri verebilirler.

Bilgi verme işlemi, zorunlu olarak yerine getirilmesi öngörülmüş bir işlem değildir. Dolayısıyla, kendisinden bilgi istenilen yeminli mali müşavirler; istenilen bilgileri verebilecekleri gibi, diledikleri takdirde bilgi vermekten imtina da edebileceklerdir. Ancak, bilgi yazısı verdikleri bir konuda sonradan; evvelce vermiş oldukları bilgilerin içeriğine yönelik herhangi bir düzeltme yapmaları söz konusu olamayacaktır. Bilgi yazısı veren yeminli mali müşavirlerin; sonradan, evvelce vermiş oldukları bilgilerin içeriğine yönelik düzeltme yapılması talebinde bulundukları gibi bir husus ileri sürmeleri, verdikleri bilgilerin doğruluğuna ilişkin sorumluluklarını ortadan kaldırmayacaktır. Bu itibarla, yeminli mali müşavirlerin vermiş oldukları bilgi yazılarında yer alan hususları, dikkat ve özenle tetkik etmeleri sorumlulukları açısından önem arz etmektedir.

11.1. Bilgi İsteme Yazıları ile İlgili Usul ve Esaslar

Bilginin yazılı olarak istenmesi ve bilgi isteme yazılarında en az aşağıdaki hususların yer alması gerekir.

• Bilgi talebinde bulunan yeminli mali müşavirin adı-soyadı, bağlı olduğu oda ve vergi dairesi, vergi kimlik numarası, mühür ve sicil numarası, adresi, telefon ve benzeri diğer bilgiler,
• Bilgi talebinde bulunan yeminli mali müşavirin tasdik hizmeti verdiği mükellefin adı-soyadı veya unvanı, bağlı olduğu vergi dairesi, vergi kimlik numarası, adresi, telefon ve benzeri diğer bilgiler,
• Tasdik sözleşmesinin tarihi ve sayısı,
• Hakkında bilgi talep edilen mükellefin adı-soyadı veya unvanı, vergi kimlik numarası, adresi ve benzeri diğer bilgiler.

Bilgi isteme yazılarında, hakkında bilgi istenen mükellefin tasdik hizmeti verilen mükellef ile ticari ilişkisi ve istenen bilgi açıklıkla belirtilecektir.

Bilgi isteme talepleri yazılı olarak cevaplandırılacak ve cevap yazıları ilgili yeminli mali müşavir tarafından imzalanıp mühürle tasdik edilecektir. Yeminli mali müşavirlerin cevap yazılarında en az aşağıdaki hususların yer alması gerekir.

• Cevap yazısını düzenleyen yeminli mali müşavirin adı-soyadı, bağlı olduğu oda ve vergi dairesi, vergi kimlik numarası, mühür ve sicil numarası, adresi, telefon ve benzeri diğer bilgiler,
• Cevap yazısını düzenleyen yeminli mali müşavirin tam tasdik hizmeti verdiği mükellefin adı-soyadı veya unvanı, bağlı olduğu vergi dairesi, vergi kimlik numarası, adresi, telefon ve benzeri diğer bilgiler,
• Tam tasdik sözleşmesinin tarihi, sayısı, ilgili meslek odası ve vergi dairesine veriliş tarihi,
• Hakkında bilgi verilen mükellefin yevmiye defteri onay bilgileri,
• Bilgi istenen konu ile ilgili yevmiye kayıtlarının tarih ve numarası,
• Katma değer vergisi iadesi tasdik işlemleri için, mal veya hizmet alımına ilişkin bilgi istemlerinde hakkında bilgi verilen mükellefin bilgi istemine konu işlemin gerçekleştiği dönemdeki KDV beyanları hakkında bilgi (teslim ve hizmet tutarı, istisna tutarı, KDV matrahı, hesaplanan KDV tutarı, ödenecek/sonraki döneme devreden KDV tutarı, tahakkuk fişinin tarih ve numarası),
• Hakkında bilgi verilen mükellefin malları (imalatçılarda hammaddeyi) tedarik ettiği alt firmalara ilişkin bilgiler (malın veya hammaddenin satın alındığı kişinin adı-soyadı veya unvanı, bağlı olduğu vergi dairesi ve vergi kimlik numarası, malın KDV dahil toplam bedeli, düzenlenen belgenin tarih ve numarası), (mal veya hammadde alımlarının çok sayıda kişiden yapıldığı hallerde en yüksek 10 alıma ilişkin bilgilerin verilmesi yeterli olacaktır).

Yukarıda yer alan esaslara uygun olarak düzenlenen cevap yazılarını alan yeminli mali müşavirler, hakkında bilgi verilen mükellef nezdinde karşıt inceleme yapmakla yükümlü olmayacaklardır. Şu kadar ki, tasdiki yapan yeminli mali müşavirin hakkında bilgi verilen mükellefin alt mükellefleri ile ilgili karşıt inceleme yükümlülüğünün devam edeceği tabiidir. Öte yandan, katma değer vergisi iadesi tasdik işlemlerinde, süresinde tam tasdik sözleşmesi yapmamış mükellefler ile ilgili olarak, bu mükelleflerin yeminli mali müşavirlerinden bilgi istenilmesi söz konusu olmayacaktır. Ancak, buna rağmen alınmış bir bilgi yazısı var ise, alınan bu bilgi cevap yazılarına ilgili yeminli mali müşavirce ve vergi dairesince itibar edilmeyecektir.

Yeminli mali müşavirler tarafından düzenlenen bilgi talep yazıları ile bilgi cevap yazılarına sayı verilmesi ve bu yazıların “Serbest Muhasebeci, Serbest Muhasebeci Mali Müşavir ve Yeminli Mali Müşavirlerin Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik” hükümlerine göre saklanması gerekir.

11.2. Bilgi Yazısı Almak Suretiyle Karşıt İncelemede Sorumluluk

Bilgi veren yeminli mali müşavirler verdikleri bilgilerin doğruluğundan genel hükümler uyarınca sorumludurlar.

Bilgi isteyen yeminli mali müşavirler aldıkları bilgileri titiz bir şekilde kontrol etmekle yükümlüdürler. Bilgilerin birbiriyle veya bilgi isteyen yeminli mali müşavirin elindeki diğer bilgi, belge ve kanıtlarla uyumlu olmadığı hallerde veya tereddüt uyandıran sair durumlarda alınan bilgi kullanılmadan önce gerekli araştırmaların yapılması, yapılan araştırmalar sonucunda uyumsuzluklar ve tereddütler giderildiği takdirde alınan bilgiye itibar edilmesi gerekir.

Diğer yeminli mali müşavirlerden aldıkları bilgileri gerekli kontrolleri yapmadan işleme koyan yeminli mali müşavirler doğacak sonuçlardan sorumlu olacaklardır.

Yeminli mali müşavirlerden yukarıda belirtilen şekilde elde edilen bilgilerin gizliliğine dikkat edilmesi yasal bir zorunluluktur. Bu zorunluluğa uyulmaması halinde ilgili mevzuat uyarınca gerekli işlemin yapılacağı tabiidir.

12. SONUÇ

Katma değer vergisi iadesi tasdik işlemlerinde karşıt incelemenin amacı iade veya mahsup edilecek katma değer vergisi tutarını doğru olarak belirlemektir. Bu kapsamda araştırılacak hususların çerçevesi karşıt inceleme tutanaklarında yer alacak hususlar belirtilmek suretiyle çizilmiştir. Bu nedenle alt mükellefler nezdinde yapılacak karşıt incelemelerde kural olarak iade talep eden mükellef ile alt mükellefler arasında gerçekleşen mal/hizmet alım satımının doğruluğunun belirlenmesi gerekmektedir. Öte yandan, yeminli mali müşavirlerin karşıt inceleme çerçevesinde diğer mükelleflerin defter ve belgelerini inceleme yetkileri Vergi Usul Kanunu’nun 256 ncı maddesi uyarınca, tasdike konu hesap ve işlemlerin doğrulanması için gerekli kayıt ve belgelerle sınırlıdır. Yeminli mali müşavirlerin tasdik ettikleri hesap ve işlemler dışındaki konularla ilgili olarak defter ve belge ibrazının isteme yetkileri, böyle bir talebe muhatap olan mükelleflerin ise buna uyma zorunlulukları bulunmamaktadır.

YMM’ler tarafından düzenlenerek vergi dairesine ibraz edilecek olan KDV iadesi tasdik raporlarında talep edilen katma değer vergisinin doğruluğunun tespiti amacıyla yapılan alt firma incelemelerine ilişkin karşıt inceleme tutanaklarının SM, SMM ve YMM Kanunu Genel Tebliğlerinde yer alan açıklamalar çerçevesinde yapılmış ve tutanakların söz konusu genel tebliğlerdeki açıklamalara göre düzenlenmiş olması gerekmekte olup, 01.01.2015 tarihinden itibaren düzenlenecek belgelerde KDV hariç 23.000 TL,  olarak belirlenmiş tutarın üzerindeki zorunlu karşıt inceleme kapsamındaki mal ve hizmet alımlarının %80 ve fazlasını karşılayacak şekilde karşıt incelemenin yapılmış ve yapılan karşıt inceleme safhalarının raporda açıklanmış olması şartıyla,

• İmalatçı-ihracatçılar ile sadece bir imalatçıdan mal alan ihracatçılarla ilgili olarak yapılan karşıt incelemelerde en büyük tutarlı 10 adet tutanağın rapora eklenmesi yeterli olacaktır.
• Tedarikçi ihracatçılarda da prensip itibariyle en büyük mal alımlarına ilişkin 10 adet tutanak aranılacaktır. Ancak hazır mal alınan firma sayısının 10’ dan fazla olması halinde tedarikçi ihracatçının bir altındaki hazır mal alımlarının hepsine ilişkin karşıt inceleme tutanaklarının rapora eklenmesi gerekmektedir. Şu kadar ki, satın alınan hazır mal tutarları ilgili genel tebliğde belirlenen karşıt inceleme yapma zorunluluğu limitinin altında ise mal ve hizmet alışlarının %80 ‘ine tekabül eden tutanağın eklenmesi yeterlidir.
• Karşıt incelemelerden amacın ihraç edilen mallar nedeniyle yüklenilen KDV’nin doğruluğunun tespiti olduğu dikkate alındığında, ihracatçının mal aldığı alt firmalar nezdinde yapılacak karşıt incelemenin ihraç edilen malla ilgili girdilerle sınırlı tutulması, tedarikçinin veya imalatçının ihraç edilen mal dışında alımları varsa bunlara ilişkin karşıt inceleme tutanaklarının zorunlu olarak ibraz edilmesi gerekmemektedir.
• Diğer taraftan, iade edilecek KDV’nin, iadenin talep edildiği dönemden önceki dönemlerde yüklenilmiş olması halinde, yüklenilen verginin de %80’inin karşıt incelemesinin yapılması yeterlidir.
• Hakkında bilgi verilen mükellefin malları (imalatçıdan hammaddeyi) tedarik ettiği alt firmalara ilişkin bilgiler mal veya hammadde alımlarının çok sayıda kişiden yapıldığı hallerde en yüksek 10 alıma ilişkin bilgilerin verilmesi yeterli olacaktır.
• Aynı mükelleften birden fazla mal alımının olması halinde tutanak, teyid ve bilgi isteme yazılarında mal ve hizmet alınan mükelleflerin listesi her bir fatura bazında değil mükellefler bazında yapılacaktır. Bu takdirde “fatura tarih ve no.su” bölümüne toplam fatura sayısı yazılarak bir dönemdeki alışların toplamı tek satırda gösterilebilecektir.

KAYNAKÇA:

• Yeminli Mali Müşavirlerin Tasdik Edecekleri Belgeler, Tasdik Konuları, Tasdike İlişkin Usul ve Esaslar Hakkındaki Yönetmelik
• 20 Seri No’lu Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu Genel Tebliği
• 27 Seri No’lu Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu Genel Tebliği
• 29 Seri No’lu Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu Genel Tebliği
• 34 Seri No’lu Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu Genel Tebliği
• 41 Seri No’lu Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu Genel Tebliği
• 11/01/2002 tarih ve B.07.0.GEL.0.32/3223-2554/1498 sayılı GİB Özelgesi

[1] Bu yazıda yer alan görüşler tümüyle yazarına ait olup, hiçbir şekilde yazarın görev yaptığı kurumun görüşü olarak değerlendirilemez.

[2] 02.01.1990 tarih ve 20390 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

[3] 10.01.1961 tarih ve 10703 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

[4] 06.12.2000 tarih ve 24252 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

[5] 11/01/2002 tarih ve B.07.0.GEL.0.32/3223-2554/1498 sayılı GİB Özelgesi

[6] 28.05.2003 tarih ve 25121 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.